16 Dec Απώλεια όρασης σε μεγαλύτερη ηλικία: Ποιες αλλαγές αντιμετωπίζουν όσοι την βιώνουν;
🖋️του Θοδωρή Τσάτσου – ψυχολόγου, συνιδρυτή και εκπαιδευτή της Black Light
Η απώλεια όρασης είναι μια συνθήκη που σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό αφορά έναν σημαντικό αριθμό ανθρώπων παγκοσμίως. Το Γλαύκωμα, η εκφύλιση ωχράς κηλίδας, ο σακχαρώδης διαβήτης,είναι κάποιες από τις ασθένειες που είναι πιθανό να έχουν την απώλεια όρασης ως συνέπεια. Ένα άτομο που έρχεται αντιμέτωπο με αυτή τη συνθήκη θα χρειαστεί να βιώσει αρκετές αλλαγές σε διάφορα επίπεδα και ο βαθμός προσαρμογής του σε αυτές είναι ένας παράγοντας που παίζει σημαντικό ρόλο για την ποιότητα ζωής που απολαμβάνει το ίδιο το άτομο.
Οι αλλαγές αυτές μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε τρία κύρια επίπεδα.
Ψυχολογικό επίπεδο
Σε ψυχολογικό επίπεδο το άτομο που βιώνει απώλεια όρασης είναι προφανές πως έρχεται σε επαφή με αρκετά έντονα συναισθήματα που χρειάζεται να διαχειριστεί. Ο φόβος για την νέα κατάσταση στην οποία εισέρχεται, το άγχος για τις αλλαγές που η απώλεια της όρασης είτε έχει επιφέρει, είτε ενδέχεται να επιφέρει στην καθημερινότητα του, η λύπη για την προηγούμενη κατάσταση στην οποία βρισκόταν το άτομο που φαίνεται πια να αλλάζει δραστικά. Αυτά είναι κάποια μόνο από τα συναισθήματά με τα οποία είναι πιθανό κάποιος να έρθει αντιμέτωπος. Αν σε αυτά προσθέσουμε και τα συναισθήματα των ανθρώπων του περιβάλλοντός του που με τη σειρά τους τον επηρεάζουν, δεν είναι δύσκολο να αντιληφθεί κανείς τις προκλήσεις που φέρνει μαζί της μια τέτοια συνθήκη.
Κοινωνικό επίπεδο
Πέραν όμως από τον συναισθηματικό κόσμο του ατόμου, πολύ σημαντικό ρόλο για μια ικανοποιητική προσαρμογή στην νέα πραγματικότητα του παίζουν οι κοινωνικές του σχέσεις. Πως υποδέχονται οι σημαντικοί άνθρωποι στη ζωή του, συνήθως οικογένεια και φίλοι την νέα κατάσταση; Έχουν τη δυνατότητα, αλλά κυρίως γνωρίζουν πώς να υποστηρίξουν το άτομο στο ταξίδι της προσαρμογής σε μια καινούργια συνθήκη; Είναι το ίδιο το άτομο σε θέση να τους μιλήσει για τις νέες του ανάγκες και να δεχτεί την στήριξή τους με τρόπο ωφέλιμο για εκείνο; Είναι επίσης διατεθειμένο να έρθει σε επαφή με άλλους από την κοινότητα των ανθρώπων που βιώνουν απώλεια όρασης ώστε να μοιραστεί τη δική του εμπειρία και να μάθει από τη δική τους; Οι απαντήσεις σε αντίστοιχα ερωτήματα δεν είναι ούτε εύκολες, ούτε ίδιες για όλους. Δεν είναι καθόλου σπάνιο ένα άτομο να μη γνωρίζει τι ακριβώς χρειάζεται από τους άλλους σε μια τέτοια συνθήκη ,όπως επίσης είναι συχνό να μη γνωρίζει τον τρόπο να το επικοινωνήσει και να τους βοηθήσει να το στηρίξουν εποικοδομητικά. Από την άλλη πλευρά δεν είναι φυσικά καθόλου αυτονόητο πως οι άνθρωποι που βρίσκονται κοντά σε εκείνον/η που βιώνει απώλεια όρασης, αντιλαμβάνονται και μπορούν να διαχειριστούν τα δικά τους συναισθήματα σχετικά με αυτό, ούτε τους πρακτικούς τρόπους που είναι πιο χρήσιμοι για την υποστήριξη του/της. Από το πόσο ικανοποιητικά επιλύεται αυτή η πολύπλοκη εξίσωση για κάθε μοναδική περίπτωση, εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό η επιτυχία της προσαρμογής ενός ατόμου στην καινούργια πραγματικότητα που βιώνει.
Πρακτικό επίπεδο
Η απώλεια όρασης, ανάλογα με το βαθμό της είναι πιθανό να επιφέρει αρκετές αλλαγές σε πρακτικό επίπεδο στην καθημερινότητα του ατόμου. Από τα χόμπυ που κάποιος έκανε, το πόσο ενεργός ήταν με τις δουλειές του σπιτιού, ως το εργασιακό του αντικείμενο, αυτοί είναι ενδεικτικά κάποιοι τομείς που η νέα κατάσταση μπορεί να επιφέρει μικρές, η μεγάλες αλλαγές. Όπως σημειώνει η εκπαιδεύτρια κινητικότητας και καθημερινών δεξιοτήτων Πέννυ Στούμπου, “το σημαντικότερο διακύβευμα για την νέα καθημερινότητα ενός ατόμου με απώλεια όρασης, είναι πόση αυτονομία μπορεί και επιθυμεί να κατακτήσει. Υπάρχουν τρόποι το άτομο να εκπαιδευτεί, ώστε να ξανά μάθει να κάνει τα πράγματα που έκανε μέσα στο σπίτι. Υπάρχουν τρόποι να εκπαιδευτεί ώστε να μάθει να μετακινείται με ασφάλεια έξω από αυτό αν το θέλει. Υπάρχουν τεχνολογικά βοηθήματα, ώστε ανάλογα με το βαθμό της απώλειας όρασης που αντιμετωπίζει να το διευκολύνουν σημαντικά σε αυτά που επιθυμεί να κάνει. Το σημαντικότερο νομίζω πως είναι να ανακαλύψει το ίδιο το άτομο ποιες είναι οι ανάγκες που έχει και ύστερα να διερευνήσει τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να της καλύψει. Συχνά κάποιος πρέπει να λάβει στοχευμένη καθοδήγηση για αυτό. Δεν ξέρει ούτε τι ακριβώς χρειάζεται, ούτε αν αυτό που χρειάζεται είναι δυνατό να γίνει, ούτε που μπορεί να απευθυνθεί”.
Συνοψίζοντας, είναι προφανές πως η απώλεια όρασης όταν έρχεται σε μεγάλη ηλικία, όπως κάθε νέα συνθήκη, φέρνει μαζί της πολλές προκλήσεις για όσες και όσους την βιώνουν. Είναι όμως σημαντικό να γνωρίζουμε, πως σε αντίθεση με αυτό που ο περισσότερος κόσμος θεωρεί, είναι απολύτως δυνατό κάποιος που ζει τη συνθήκη της οπτικής αναπηρίας , να ζει παράλληλα μια ικανοποιητική ζωή με σημαντικό βαθμό ανεξαρτησίας.
*Η Black Light υλοποιεί το πρόγραμμα “Revision” για άτομα άνω των 60 ετών με απώλεια όρασης, με την υποστήριξη του ΤΙΜΑ Κοινωφελούς Ιδρύματος. Διαβάστε περισσότερα για το πρόγραμμα στο black-light-hub.gr.