18 Feb Ποιες είναι οι σημαντικότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι φροντιστές ηλικιωμένων ατόμων που βιώνουν απώλεια όρασης;
του Θοδωρή Τσάτσου – ψυχολόγου, συνιδρυτή και εκπαιδευτή της Black Light.
Η απώλεια όρασης στην τρίτη ηλικία δεν επηρεάζει μόνο το ίδιο το άτομο που τη βιώνει, αλλά και το περιβάλλον του. Πολύ συχνά, ένας ή περισσότεροι άνθρωποι – μέλη της οικογένειας ή επαγγελματίες φροντιστές – αναλαμβάνουν έναν ενεργό ρόλο υποστήριξης στην καθημερινότητα του ηλικιωμένου. Ο ρόλος αυτός, αν και εξαιρετικά σημαντικός, συνοδεύεται από πλήθος προκλήσεων, οι οποίες επηρεάζουν τόσο την ποιότητα φροντίδας που παρέχεται, όσο και την ψυχική και σωματική κατάσταση του ίδιου του φροντιστή.
Οι προκλήσεις αυτές μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε τρία βασικά επίπεδα.
Ψυχολογικό επίπεδο
Σε ψυχολογικό επίπεδο, οι φροντιστές ηλικιωμένων με απώλεια όρασης έρχονται συχνά αντιμέτωποι με έντονα και σύνθετα συναισθήματα. Άγχος για την ασφάλεια του ανθρώπου που φροντίζουν, φόβος μήπως κάνουν κάποιο λάθος, ενοχές όταν νιώθουν κόπωση ή επιθυμία για προσωπικό χρόνο, αλλά και λύπη για τη σταδιακή αλλαγή της λειτουργικότητας και της αυτονομίας ενός αγαπημένου προσώπου.
Ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μέλος της οικογένειας, η φροντίδα συχνά συνδέεται με πένθος για την «παλιά» εικόνα του ανθρώπου, όπως τον γνώριζαν πριν την απώλεια όρασης. Παράλληλα, οι φροντιστές καλούνται να διαχειριστούν και τα συναισθήματα του ίδιου του ηλικιωμένου, ο οποίος μπορεί να βιώνει θυμό, άρνηση, απόσυρση ή θλίψη. Η συνεχής αυτή συναισθηματική εγρήγορση μπορεί να οδηγήσει σε ψυχική εξάντληση, αν δεν υπάρχει επαρκής υποστήριξη και αναγνώριση των αναγκών του φροντιστή.
Κοινωνικό επίπεδο
Σε κοινωνικό επίπεδο, η φροντίδα ενός ηλικιωμένου με απώλεια όρασης συχνά αλλάζει τις ισορροπίες στη ζωή του φροντιστή. Ο διαθέσιμος χρόνος μειώνεται, οι κοινωνικές επαφές περιορίζονται και πολλές φορές προκύπτει απομόνωση. Δεν είναι σπάνιο οι φροντιστές να αισθάνονται ότι «δεν τους καταλαβαίνει κανείς», ή ότι οι ανάγκες τους περνούν σε δεύτερη μοίρα.
Επιπλέον, συχνά προκύπτουν δυσκολίες στη συνεργασία με άλλα μέλη της οικογένειας. Διαφωνίες σχετικά με το ποιος αναλαμβάνει τι, διαφορετικές αντιλήψεις για το πόση βοήθεια χρειάζεται ο ηλικιωμένος ή για το πώς πρέπει να παρέχεται η φροντίδα, μπορεί να δημιουργήσουν εντάσεις και συγκρούσεις. Παράλληλα, οι φροντιστές συχνά καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην υποστήριξη και στον σεβασμό της αυτονομίας του ηλικιωμένου, κάτι που δεν είναι πάντα εύκολο, ειδικά όταν υπάρχουν φόβοι για ατυχήματα ή λάθη.
Πρακτικό επίπεδο
Σε πρακτικό επίπεδο, οι προκλήσεις είναι πολλές και συχνά απαιτητικές. Οι φροντιστές χρειάζεται να προσαρμόσουν το σπίτι ώστε να είναι ασφαλές και λειτουργικό για ένα άτομο με μειωμένη όραση, να βοηθούν σε μετακινήσεις, ραντεβού, οικονομικές υποθέσεις και καθημερινές δραστηριότητες. Παράλληλα, καλούνται να μάθουν νέες δεξιότητες: πώς να καθοδηγούν σωστά έναν άνθρωπο με απώλεια όρασης, πώς να περιγράφουν τον χώρο, πώς να ενισχύουν την αυτονομία χωρίς να γίνονται υπερπροστατευτικοί.
Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα είναι η έλλειψη πληροφόρησης. Πολλοί φροντιστές δεν γνωρίζουν τι είδους εκπαίδευση, υπηρεσίες ή τεχνολογικά βοηθήματα υπάρχουν, ούτε πού μπορούν να απευθυνθούν για εξειδικευμένη υποστήριξη. Αυτό συχνά οδηγεί σε υπερφόρτωση ρόλων και στην αίσθηση ότι «τα κάνουν όλα μόνοι τους»,ενώ παράλληλα καλούνται να αναγνωρίσουν και να αποδομήσουν τα στερεότυπα που οι ίδιοι έχουν διαμορφώσει γύρω από την αναπηρία και να υιοθετήσουν ένα λεξιλόγιο που σέβεται και δεν μειώνει το άτομο που φροντίζουν.
Συνοψίζοντας, η φροντίδα ηλικιωμένων ατόμων που βιώνουν απώλεια όρασης είναι μια διαδικασία απαιτητική, πολυεπίπεδη και συχνά ψυχοφθόρα. Είναι όμως σημαντικό να αναγνωρίζεται ότι και οι φροντιστές έχουν ανάγκες, όρια και δικαίωμα στη στήριξη. Όταν οι φροντιστές λαμβάνουν την κατάλληλη καθοδήγηση, εκπαίδευση και ψυχολογική υποστήριξη, μπορούν όχι μόνο να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των ανθρώπων που φροντίζουν, αλλά και να διατηρήσουν τη δική τους ισορροπία και ευημερία.