26 Feb Πέντε λιγότερο φανερές ενδείξεις πως ένα άτομο δεν έχει αποδεχθεί ότι βιώνει απώλεια όρασης
του Θοδωρή Τσάτσου – ψυχολόγου, συνιδρυτή και εκπαιδευτή της Black Light.
Η αποδοχή της απώλειας όρασης δεν γίνεται από τη μια στιγμή στην άλλη και η έλλειψή της δεν εκφράζεται πάντα με καθαρές δηλώσεις άρνησης. Συχνά εμφανίζεται μέσα από μικρές, επαναλαμβανόμενες πράξεις της καθημερινότητας, που μοιάζουν ασήμαντες αλλά αποκαλύπτουν πολλά για την ψυχολογική κατάσταση του άτομου. Τα παρακάτω σημάδια δεν αποτελούν διάγνωση. Μπορούν να θεωρηθούν ενδείξεις που, όταν επαναλαμβάνονται, είναι πιθανό να δείχνουν μια δυσκολία ουσιαστικής αποδοχής της νέας συνθήκης.
1. Η συνεχής αναβολή κάθε προσαρμογής
Το άτομο συμφωνεί θεωρητικά ότι κάποια πράγματα χρειάζεται να αλλάξουν, αλλά στην πράξη τίποτα δεν προχωρά. Για παράδειγμα, ενώ δυσκολεύεται να διαβάσει λογαριασμούς ή μηνύματα, αποφεύγει συστηματικά να ζητήσει μεγέθυνση, ακουστική ανάγνωση ή βοήθεια, λέγοντας πως «θα το φροντίσει κάποια στιγμή». Οι δυσκολίες συσσωρεύονται, αλλά η αναγνώριση τους μετατίθεται συνεχώς στο μέλλον.
2. Η επιμονή να ζει «όπως πριν», ακόμη κι όταν αυτό γίνεται πιο δύσκολο.
Η καθημερινότητα συνεχίζεται με τον ίδιο τρόπο, παρά τις εμφανείς προκλήσεις. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η επιμονή να οδηγεί, να μαγειρεύει ή να κινείται σε χώρους χωρίς καμία προσαρμογή, παρότι μπορεί να έχουν ήδη συμβεί μικρά ατυχήματα ή να κινδύνεψαν να συμβούν. Όταν του επισημαίνονται οι δυσκολίες, απαντά πως «πάντα έτσι το έκανε» και πως «δεν χρειάζεται αλλαγές».
3. Η καθολική απόρριψη βοήθειας-ακόμα κι όταν αυτή του προσφέρεται.
Η απάντηση είναι σχεδόν πάντα αρνητική. Για παράδειγμα, σε μια έξοδο, αρνείται να τον συνοδεύσει κάποιος μέχρι το σημείο που δυσκολεύεται περισσότερο, παρότι λίγα λεπτά αργότεραμπορεί να νιώθει αγχωμένος ή αποπροσανατολισμένος. Η βοήθεια βιώνεται όχι ως διευκόλυνση, αλλά ως απειλή για την εικόνα του εαυτού του.
4. Η αποφυγή του παρόντος μέσα από το παρελθόν ή το μέλλον.
Συζητήσεις για την απώλεια όρασης σπάνια μένουν στο «τώρα». Για παράδειγμα, όταν δεν τα καταφέρνει να δει στην τηλεόραση ή να διαβάσει, αρχίζει να μιλά για το πόσο καλά έβλεπε παλαιότερα ή για μια μελλοντική ιατρική εξέλιξη που «θα τα λύσει όλα». Το παρόν αποφεύγεται, σαν να είναι κάτι προσωρινό που δεν αξίζει να αντιμετωπιστεί.
5. Η χρήση του χιούμορ για να ακυρωθεί η δυσάρεστη κατάσταση.
Μετά από ένα λάθος, ένα σκούντημα ή μια πτώση αντικειμένων, το άτομο γελά και κάνει αστεία εις βάρος του εαυτού του. Για παράδειγμα, ρίχνει ένα ποτήρι και σχολιάζει γελώντας «ε, τυφλός άνθρωπος είμαι», χωρίς ποτέ να εκφράσει φόβο, θυμό ή λύπη για το περιστατικό. Το χιούμορ λειτουργεί σαν ασπίδα που κρατά τα συναισθήματα σε απόσταση.
Η μη αποδοχή της απώλειας όρασης δεν είναι αποτυχία, ούτε κάτι που «πρέπει» να διορθωθεί άμεσα. Συχνά είναι ένας τρόπος του ψυχισμού να κερδίσει χρόνο, να προστατευτεί από μια αλλαγή που μοιάζει απειλητική. Η αναγνώριση αυτών των καθημερινών ενδείξεων μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους στο κοντινό του περιβάλλον,αλλά και το ίδιο το άτομο, να σταθούν με περισσότερη κατανόηση και λιγότερη πίεση απέναντι σε μια απαιτητική, αλλά όχι αδιέξοδη, διαδικασία.
Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι ένα μεγάλο μέρος της άρνησης προσαρμογής στην νέα συνθήκη, πολύ συχνά εμφορείται από τις λανθασμένες αντιλήψεις για την αναπηρία που φέρνει το ίδιο το άτομο, ή το περιβάλλον του από όλη την προηγούμενη ζωή του, γεγονός που πρέπει να μας υπενθυμίζει την αναγκαιότητα αληθινής συμπερίληψης από την κοινωνία και στήριξης από τις κρατικές δομές, με σκοπό να ζούμε και να μεγαλώνουμε αλλάζοντας την πεποίθηση που έχουμε για την απώλεια της όρασης, ανεξάρτητα απ’την πιθανότητα να βρεθούμε ή όχι, να βιώνουμε τη συγκεκριμένη συνθήκη.